THÔNG TIN THAM KHẢO
I. Nhận định hay về tác giả Nguyễn Trãi
1) “Nguyễn Trãi, người anh hùng của dân tộc, văn võ song toàn; văn là chính trị: chính trị cứu nước, cứu dân, nội trị ngoại giao "mở nền thái bình muôn thủa, rửa nỗi thẹn nghìn thu"; võ là quân sự: chiến lược và chiến thuật, "yếu đánh mạnh ít địch nhiều... thắng hung tàn bằng đại nghĩa"; văn và võ đều là võ khí, mạnh như vũ bão, sắc như gươm đao... Thật là một con người vĩ đại về nhiều mặt trong lịch sử nước ta” (Thủ tướng Phạm Văn Đồng).
2) “Thơ Nguyễn Trãi không chỉ thể hiện một tầm vóc tư tưởng mà còn là một tâm hồn nhạy cảm rất giàu chất thơ trước đất nước, con người và thiên nhiên”.
3) “Nguyễn Trãi - Tài hoa những thi tứ, vời vợi nỗi lo đời” (Mai Bá Ẩn)
4) “Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo” ( Lòng Ức Trai rạng tỏa văn chương) ( Lê Thánh Tông)
5) “Nguyễn Trãi là khí pháchdân tộc, là tinh hoa của dân tộc. Sự nghiệp và tác phẩm của Nguyễn Trãi là một bài cayêu nước và tự hào dân tộc”. (Thủ tướng Phạm Văn Đồng).
6) “Nguyễn Trãi là người trung thành giúp Đức Thái Tổ dẹp loạn, giúp Đức Thái Tông sửa sang nền thái bình. Văn chương và đức nghiệp của Nguyễn Trãi các danh tướng bản triều là không ai sánh bằng” (Trần Nhân Tông)
II. Nhận định hay về tác phẩm “ĐẠI CÁO BÌNH NGÔ”
1) “Bình Ngô đại cáo là khúc ca hùng tráng bất hủ của dân tộc ta.” (Thủ tướng Phạm Văn Đồng)
2) “Bình Ngô đại cáo là một áng “Thiên cổ hùng văn”.
3) “Bình Ngô đại cáo có giá trị như bản Tuyên ngôn Độc lập lần thứ hai của nước Đại Việt... “Bình Ngô đại cáo”còn là một bản Tuyên ngôn Nhân đạo và Hòa bình của Nhà nước Đại Việt” (Đại tướng Võ Nguyên Giáp).
4) "Trước Lê Lợi, đã từng có chiến thắng oanh liệt đuổi sạch quân Nguyên xâm lược ở thời nhà Trần, sau thời Lê Lợi, sẽ có chiến thắng thần tốc của vua Quang Trung đánh đuổi 20 vạn quân Thanh xâm lược, nhưng trong văn học sử chỉ có một áng văn Bình Ngô đại cáo, bởi các lẽ: không có ba Nguyễn Trãi để viết ba áng văn khải hoàn mà lịch sử đòi hỏi ở ba thời điểm, mà chỉ có một Nguyễn Trãi cụ thể, hiệu Ức Trai, ở đầu triều Lê cùng với tài thao lược kinh bang tế thế, đã có cái thiên tài viết văn" (Xuân Diệu)
5) “Bình Ngô đại cáo, ngoài ý nghĩa là bản tuyên ngôn độc lập trong phạm vi quốc gia, còn mangyếu tố một bản tuyên ngôn nhân nghĩa hoặc nói theo thuật ngữ hiện đại là bản tuyênngôn nhân quyền ở phạm vi quốc tế”. (Bùi Văn Nguyên)
6) “Bình Ngô đại cáo”, bản hùng ca lẫm liệt, bật lên truyền thống kiên cường bất khuất của dân tộc, bản tuyên ngôn độc lập sáng ngời, ánh lên tinh thần nhân nghĩa chân chính của lòng người.” (Bùi Văn Nguyên)
III. Những đoạn văn hay về tư tưởng nhân nghĩa trong thơ văn Nguyễn Trãi.
- “Tư tưởng cơ bản nhất được thể hiện qua thơ văn của Nguyễn Trãi là tư tưởng nhân nghĩa mang nội dung yêu nước thương dân. Tư tưởng nhân nghĩa của nhà nho đề cập đề cao việc yêu người, tạo dựng cho người, không áp đặt cho người (“Kỉ dục lập nhi lập nhân”, “Kỉ sở bất dục vật thi ư nhân” nghĩa là bản thân muốn đứng được trong xã hội thì cũng làm cho người khác đứng vững, điều mình không muốn thì không đem gán cho người). Nguyễn Trãi, với truyền thống dân tộc, hiểu nhân nghĩa theo nội dung yêu nước, thương dân và thể hiện trong cuộc sống cũng như trong văn thơ.” ( trích Để học tốt Ngữ Văn 10, tập 2, trang 9)
- “Nhân và nghĩa là hai tư tưởng lớn xuyên suốt bài cáo. Nhân (ái nhân) là quan niệm lấy việc yêu thương con người làm chuẩn mực hành vi ứng xử. Nghĩa là những cái hợp lẽ phải, là khuôn mẫu quy định cách ứng xử giữa người và người. Làm việc nghĩa là làm theo lẽ phải xuất phát từ lương tâm, từ đạo đức chứ không phải do áp đặt từ bên ngoài, lại càng không phải do pháp luật hay thể chế thời đại quy định. Nhân nghĩa trở thành lẽ hiếu sinh tức là biết yêu thương, quý trọng, tôn trọng sự sống. Trong quan niệm xưa, nhân nghĩa không chỉ là đạo của người mà còn là đạo trời. Người có nhân có nghĩa sẽ được lòng trời và lòng người. Nhân nghĩa do đó trở thành nguyên tắc ứng xử chính trị căn bản của vua chúa mà qua đó ta thấy được phần nào ý thức thân dân trong quan điểm của nhà nho trước đây.” (Trích Sách giáo viên Ngữ văn 10 nâng cao, tập 2, trang 32)
- “Triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi, cuối cùng chẳng qua là lòng yêu nước, thương dân: cái nhân cái nghĩa lớn nhất là phấn đấu đến cùng chống ngoại xâm, diệt tàn bạo, vì độc lập củanước, hạnh phúc của dân” (Phạm Văn Đồng, Nguyễn Trãi – người anh hùng của dân tộc, báo Nhân dân, số ra ngày 19-9-1962)